Yaqin Sharqda keskinlashib borayotgan mojaro fonida Eronning Kharg oroli yana global e’tibor markaziga chiqdi. Fors ko‘rfazining shimoliy qismida joylashgan ushbu kichik orol Eron neft sanoatining eng muhim markazlaridan biri hisoblanadi.
Strategik ahamiyat: Eron neft eksportining markazi
Eron materik qirg‘og‘idan taxminan 15 mil uzoqlikda joylashgan Kharg oroli mamlakat neft eksportining asosiy markazi hisoblanadi. Hisob-kitoblarga ko‘ra, Eron xom neft eksportining qariyb 90 foizi aynan shu orol orqali amalga oshiriladi.
Shuningdek, orolning kunlik yuklash quvvati taxminan 7 million barrel atrofida ekani aytiladi. Shu sababli Kharg oroli Eron iqtisodiyoti uchun muhim infratuzilma hisoblanadi.
Harbiy xavf: Orol potensial nishonga aylanishi mumkin
Tahlilchilarga ko‘ra, Kharg orolining iqtisodiy ahamiyati uni harbiy zarbalar uchun potensial nishonga aylantiradi. Biroq mutaxassislar bu hududni egallash quruqlikdagi harbiy operatsiyani talab qilishini, AQSh esa hozircha bunday operatsiyaga kirishishga ehtiyotkorlik bilan yondashayotganini ta’kidlamoqda.
Londonning RUSI tahlil markazi tadqiqotchisi Petras Katinasning fikricha, orol egallansa, bu Eronning asosiy daromad manbalaridan birini uzib qo‘yishi mumkin.
Energiya bozori: Neft narxlari $100 dan oshdi
So‘nggi zarbalar ortidan global neft bozori keskin reaksiyaga kirdi.
Brent nefti – 16% ga oshib, barreliga $107 ga yetdi
WTI nefti – 12,5% ga ko‘tarilib, $102 atrofida savdolandi
Neft narxlari 2022-yil o‘rtalaridan beri eng yuqori darajalarga chiqdi.
Hormuz bo‘g‘ozi: Global energiya xavfi
Odatda dunyo neft va gazining qariyb 20 foizi Hormuz bo‘g‘ozi orqali tashiladi. Mojaro boshlanganidan beri ushbu muhim dengiz yo‘lagi orqali tankerlar harakati deyarli to‘xtab qolgan.
Bu esa global energiya ta’minoti bo‘yicha xavotirlarni kuchaytirib, bozorlarning keskin tebranishiga sabab bo‘lmoqda.
AQSh uchun strategik imkoniyat va xavf
Ba’zi tahlilchilar AQSh Kharg orolini nazoratga olish orqali Eron ustidan kuchli iqtisodiy bosim o‘tkazishi mumkinligini aytmoqda. Bu Eron neft eksportini keskin cheklashi va muzokaralarda AQShga qo‘shimcha ustunlik berishi mumkin.
Biroq mutaxassislar bunday operatsiya katta xavflarni ham keltirib chiqarishini ta’kidlaydi. Orol egallansa, u Eron dronlari va boshqa hujumlari uchun doimiy nishonga aylanishi mumkin.
Xulosa
Kharg oroli Eron neft eksportining markaziy nuqtasi bo‘lib, Yaqin Sharqdagi mojaroning keyingi bosqichida muhim strategik rol o‘ynashi mumkin. Shu sababli energiya bozorlari va harbiy tahlilchilar ushbu hudud atrofidagi vaziyatni diqqat bilan kuzatmoqda.
